วรรณคดีท้องถิ่นมีคุณค่าอย่างยิ่งต่อสังคมไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอดีตวรรณคดีท้องถิ่นมีบทบาทหน้าที่หลายประการในสังคมดังจะกล่าวถึงเฉพาะบทบาทที่สำคัญดังนี้
วรรณคดีมุขปาฐะและวรรณคดีลายลักษณ์ในท้องถิ่นจัดว่าเป็นเครื่องบันเทิงใจที่สำคัญของคนในท้องถิ่นต่าง ๆ ทั้งผู้ใหญ่และเด็ก นอกจากการฟังการขับร้องและการเล่านิทานแล้วในท้องถิ่น ต่าง ๆ ในสมัยก่อนยังมีประเพณีการอ่านวรรณคดีสู่กันฟังซึ่งมีในหลายโอกาส เช่น ในยามพักผ่อนหลังจากการทำงาน ในขณะที่อยู่ร่วมเป็นเพื่อนเจ้าภาพในงานศพ ในระหว่างอยู่ไฟของหญิงที่เพิ่งคลอดลูก ดังกล่าวข้างต้นผู้ที่อ่านหนังสือออกจะอ่านวรรณคดีให้ผู้อื่นฟังเป็นทำนองเสนาะ กล่าวได้ว่าวรรณคดีเป็นเครื่องบันเทิงใจของคนในท้องถิ่นทั้งในยามพักผ่อนที่จิตใจเบิกบานหรือในยามทำงานที่เคร่งเครียดคับขัน การเทศน์มหาชาติในท้องถิ่นต่าง ๆ เป็นทำนองต่าง ๆ ด้วยกระแสเสียงที่ไพเราะ นอกจากทำให้ผู้ฟังอิ่มเอิบใจเพราะว่าได้กุศลผลบุญแล้วยังเป็นเหมือนมหรสพให้ความเพลิดเพลินอย่างหนึ่งของท้องถิ่น
วรรณคดีท้องถิ่นส่วนใหญ่แต่งโดยผู้มีศรัทธาในศาสนาจึงมักชี้แนะแนวทางการประพฤติปฏิบัติตนให้เหมาะสมกับสังคม โดยสอนให้ยึดมั่นในศีลธรรมปลูกฝังจิตสำนึกให้เห็นคุณค่าของธรรมชาติ และความสำคัญของการอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างมีสันติสุข นอกจากนี้วรรรณคดีท้องถิ่นบางเรื่องยังให้ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับประเพณีพิธีกรรมนับว่ามีบทบาทในการส่งเสริมให้ประเพณีและพิธีกรรมสำคัญของท้องถิ่นสืบทอดต่อไป
การขับร้องเพลงพื้นบ้าน การเล่านิทาน และการอ่านวรรณคดีสู่กันฟังจัดว่าเป็นเครื่องกระชับความสัมพันธ์ของคนในครอบครัวและในชุมชนท้องถิ่นที่ดีอย่างหนึ่ง